Òran nan clachan

Tha mi uamhasach fhèin toilichte gun robh mi an sàs sa phròiseact seo airson Àrainneachd Eachdraidheil Alba.

Chaidh iarraidh orm dà dhàn a sgrìobhadh – ann an Gàidhlig agus sa Bheurla Ghallda – a bha a-mach air cultar eachdraidheil cuid dhen na toglaichean brèagha a fo churam na buidhne.

Thug mi sùil air: Caisteal Dùn Staidhinis, far an deach Fionnghal Nic Dhòmhnaill a chumail an greim son greis; Caistel Cinn Droma, far an do chuir seachad Iarla Mharr iomadh oidhche a’ meòrachadh air dè an taobh a thèid e – dha na Seumasaich, neo dhan Rìaghaltas; Gearasdan Ruadhainn, a chaidh a thogail gus smac a chumail air a’ Ghàidhealtachd anns na bliadhnaichean as dèidh 1715; Caisteal Urchadain, a chaidh a ghlacadh ’s a chumail le Raibeart Brus, ’s e a’ caismeachd tron Ghleann Mhòr; Abaid Chrois Reagail, far an robh na Manaich Dhubha fad linntean; Caisteal Chiosmuil, sa bhàgh far an do dh’ fhalbh eilthrich bho Bharraigh ’s Uibhist airson Canada; Àrd-eaglais Eilginn, a chaidh a sgrios aig àm an Ath-leasachaidh, agus; Caisteal Bhruachaidh, far an robh Seanalair Monck, àrd chomandair fheachdan a’ Cho-fhlaitheis an Alba, a dh’ fhàs sgìth le cogadh as dèidh na rinn na sàighdearan aige ann an Dùn Dè.

Seo mar a sgrìobh mi an dà dhàn, taobh ri taobh:

Òran nan Clachan

Cha bhalbh na clachan seo idir – èist.
Tè òg uasal le blas Eilean Uibhist,
a’ seinn le bròn ann an Gàidhlig bhinn,
glas-làimhe dhubh air a craiceann fionn.
Bàta fo oiteag agus an caisteal air a chùl –
teaghlaichean a’ fàgail airson tìr nan craobh.
Òrdughan, peilearan, rianan catha,
Ceòl na caismeachd, an rìgh anns a’ bhlàr.
Deasbadan tethe air oidhcheannan san fhuachd,
uachdaran a’ meòrachadh air càite an tèid a chumhachd.
Ùrnaighean airson mathanas nam peacannan,
altachadh briste, a’ bristeadh nan leacan.
Fuil a’ sileadh ’s seanalair sgìth dheth,
na chluasan fhathast, caoineadh beag an leanaibh.
Sin uile glacte anns gach balla.
Cur làmh orra. Fairich am mac-talla.

Sang ae the stanes

These stanes arna soonless – hearken.
A quine fae Uist is quiet-like liltin
in Gylick sae doon-herted, dowie,
tinkling black chines ower her gentie bodie.
Sails in a braith o wind, wi the castle ahint
faimlies leein fir a kintra unkent.
Sodgers reddin up, the blatter ae stooer,
The muisic ae a king’s merch, michty in pooer.
Lang disputations on lang cauld nichts,
ane mickle laird sweir tae chuse whit’s richt.
Prayers tae Goad an benedictiouns,
Grace aw smattered, in years ae destructioun.
A general seeck scunnirt ae bluid awthegither
His lugs fu the screichs ae bairnies an mithers.
Thae soons ar aw kistit in ilka floor ablow.
Touch thaim. Ye maucht fin thair echo.

Agus seo mar a chaidh an dà dhan a chur seachad sa fiolm:

Caisteal Dùn Staidhinis Cha bhalbh na clachan seo idir – èist.
Tè òg uasal le blas Eilean Uibhist,a’ seinn le bròn ann an Gàidhlig bhinn,
glas-làimhe dhubh air a craiceann fionn.
Caistel Cinn Droma Lang disputations on lang cauld nichts,
ane mickle laird sweir tae chuse whit’s richt.
Gearasdan Ruadhainn Òrdughan, peilearan, rianan catha,
Caisteal Urchadain ceòl na caismeachd, an rìgh anns a’ bhlàr.
Abaid Chrois Reagail Prayers tae Goad and benedictions.
Caisteal Chiosmuil Bàta fo oiteag agus an caisteal air a chùl –
teaghlaichean a’ fàgail airson tìr nan craobh.
Àrd-eaglais Eilginn Grace aw smattered, in years ae destructioun.
Caisteal Bhruachaidh A general seeck scunnirt ae bluid awthegither
His lugs fu the screichs ae bairnies an mithers.Thae soons ar aw kistit in ilka floor ablow.
Touch thaim. Ye maucht fin thair echo.

Duilleag air beith

Chì mi beith tro uinneag
air nach eil gruag ùr uaine,
tha a geugan dubh lom a-nist
ann an geamhradh thar smuain.

Uill tha aon duilleag oirre fhathast
a tha beag bideach buidhe,
a’ tionndadh ann an oiteag
a tha, ’s cinnteach, fuar.

Ach fuirich. Tha uisge na maidne
a’ laighe oirre mar ghlainne,
a’ sgoltadh an solais
a-rèir laghan nàdair:

dathan a’ nochdadh,
dearg-uaine-buidhe-ghorm,
a’ lasadh gu luath
an aghaidh dhubharachd na coille,

a’ deàrrsadh mar an aon reul sin
a chì thu air oidhche sgòthach –
geal ’s uile dathach –
aobhar a bhith an dòchas.

An Spealadair Aonaranach

(as dèidh an dàin le Wordsworth)

Bho Loch an Tuirc gu Rue Racine
agus air ais gu Loch an Tuirc

agus sibhse aig bòrd
a’ feuchainn ri cuimhneachadh
air turas eile
a-measg nan innsean iomallach –

latha an t-samhraidh
agus nighean a bha ris an fheur
a’ seinn, tha sibh ag innse dhuinn,
ann an teas àm nan cruachan.

An robh ad oirre idir
a’ chaileag bheag bhàn siud?
Neo an robh i mòr agus donn?
Chan eil sibhse ag ràdh.

Dh’èist sibh rithe co-dhiù,
ged nach do thuig sibh na sheinn i,
rud a bha fortanach
dhuibhse, mar bhàrd.

Oir tha aineolas na bheàrn
a ghabhas a lìonadh le faclan
mar Spiorad ’s Nàdar,
Eachdraidh ’s Saorsa.

Speal ann an làmh,
a’ gearradh an t-saoghail,
a’ dubhadh a-mach
loidhne mhì-fhreagarrach.

Fàisneachdan

Fo chluasagan mo shean
bha polomints
agus smuig-aodaich,

agus os cionn nan cluasagan,
air mullach chasan na leaba,
bha cnapan meatailt

ann an cruth
lòtasan
dùinte.

Bhiomaid gan togail,
mi fhìn ’s mo bhràthair,
agus a’ cur rudan sna beàrnan fodhpa –

pìosan beaga pàipeir,
fàisneachdan dìomhair,
ann an làmh-sgrìobhaidh neo-chiontach.

Nuair a bhàsaich i
chaidh an leabaidh a ghluasad
agus rùraich mi son meòrachan ar n-òige.

Agus cha robh sgeul orra idir.

Lucozade

Tinneas
na laighe ri taobh botal
còmhdaichte ann am fiolm orainds

dath
a ghabhas a thogail
gu faiceallach bhon ghlainne

fuar air do làmh
agus sracan ann
a bhios a’ lughdachadh

meud an t-saoghail ùir
neònach
a chì thu tron phlastaig

ciaradh an t-samhraidh
a’ nochdadh gu h-obann
air latha liath an earraich

agus blas an deoch
nad bheul
fhathast

milis
searbh
maireannach.